|
گفتگو بادکترمسعودصفايي مقدم،
رئيس دانشگاه شهيد چمران (اهواز)
درباره ضرورت اجراي
«برنامه فلسفه براي كودكان و نوجوانان» در آموزش و پرورش کشورمان.
نظرتان درخصوص اجراي P4C در ايران چيست؟
«برنامه فلسفه براي کودکان» هم اکنون در بسياري از کشورهاي جهان در حال اجراست
و اين در حالي است که اين برنامه کماکان برنامه اي است جوان که مباحث تئوريک
درباره آن همچنان در حال انجام است.
براي پاسخگويي به اين سوال که ضرورت اجرا يا عدم اجراي اين برنامه در ايران
کدام است ، بايد ديد چه ضرورت هايي ، ديگر کشورها را به اجراي اين برنامه
واداشت.
به عبارت ديگر، چه دستاوردهايي براي اجراي اين برنامه قابل تصور است و اين
دستاوردها کدام بخش از مسائل جامعه را حل مي کند يا کدام بخش از حيات فردي و
اجتماعي را ارتقا مي بخشد.
اجراي اين برنامه در برخي از بخشهاي مهم مورد مطالعه و تحقيق علمي قرار گرفته
است و نتايج به دست آمده همه بيانگر تاثيرات بسيار مفيد آموزش فلسفه به کودکان
است.
به عنوان نمونه ، تاثير اجراي اين برنامه به پيشرفت تحصيلي دانش آموزان مورد
مطالعه قرار گرفته است و نتايج به دست آمده نشان مي دهد دانش آموزاني که در
کلاسها و فعاليت هاي مربوط به آموزش فلسفه به کودکان شرکت مي کنند، در ديگر
دروس نيز پيشرفت چشمگيري را نشان مي دهند.
به همين شکل تاثير آموزش فلسفه به کودکان بر رشد تفکر انتقادي آنان ، بر رشد
تفکر خلاق ، بر رشد و توسعه هوش ، به رشد و توسعه درک ارزشهاي هنري و اخلاقي ،
بر افزايش ميزان تمايل به باسواد شدن و حتي بر آموزش کودکان ناشنوا تاثير مثبتي
را نشان داده است.
تاثير اجراي اين برنامه همچنان بر افزايش برخي از مهارت هاي اساسي شايان توجه
بوده است ، از جمله مهارت هاي سخن گفتن ، گوش دادن فعال ، سوال کردن ، خواندن
براي فهميدن ، تمرکز کردن ، طبقه بندي کردن ، تعميم دادن ، نگاه کردن به امور
از منظر وسيع تر، مشاهده مسائل از نگاه ديگران.
اين مهارت ها و برخي ديگر از مهارت هاي اساسي همراه آنها هستند که آموزش را به
آموزش مولد ارتقا مي دهند و به همين دليل است که حتي براي کساني که صرفا از
منظر اقتصادي نگاه مي کنند، آموزش فلسفه به کودکان مي تواند بسيار مفيد تلقي
شود؛ زيرا با تحصيل مهارت هاي برشمرده شده است که فارغ التحصيلان ما مي توانند
در چرخه توليد دانش حضور و نقش مثبتي را ايفا کنند و در اين صورت است که سرمايه
گذاري کلان در آموزش و پرورش داراي توجيهات اقتصادي خواهد بود.
در اينجا بايد اضافه کنيم که حتي اگر از ديد اخلاقي هم نگاه کنيم ، باتوجه به
تاثير مثبت اين آموزش بر رشد اخلاقي کودکان ، آموزش اين برنامه لازم خواهد بود
و به همين صورت بر حسب ديگر دستاوردهاي اين آموزش هم مي توان توجيهات و دلايل
ديگري را عرضه کرد. باتوجه به اين نکات به نظر مي رسد اجراي اين برنامه در کشور
ما مفيد خواهد بود.
عملا در ابتدا از کجا بايد شروع کرد؟
همانند هر مورد ديگري ، نخست بايد اين برنامه در جامعه و نيز جامعه دانشگاهي
آغاز کرد. دانشگاه ها و بخصوص دپارتمان هاي فلسفه آموزش و پرورش و البته
نهادهاي علمي غيردولتي در اين مرحله مي توانند نقش مهمي را ايفا کنند.
در کنار معرفي و تبيين اين برنامه لازم است مطالعات و تحقيقاتي نيز در اين
زمينه در کشور صورت بگيرد تا در کنار بومي کردن اين برنامه ، به تعميق و افزايش
کارايي آن همت گماشت.
همزمان مناسب است تا به صورت آزمايشي در برخي از مدارس اجراي اين برنامه شروع
شود که دراين صورت لازم است افراد متخصص با تشکيل کارگاه هاي آموزشي در سطح
دانشگاه ها و مدارس شرايط را براي اجراي آزمايشي برنامه فراهم کنند.
در همين جا وظيفه خود مي دانم از خبرگزاري مهر و آقاي سعيد ناجي که اخبار مربوط
به برنامه آموزش فلسفه به کودکان را بخوبي پوشش داده اند قدرداني نمايم.
چه برنامه هايي را در دست اقدام داريد؟
هم اکنون به همراه يکي از همکاران کتاب «آموزش تفکر به کودکان» (Teaching
Children to Think) نوشته رابرت فيشر، استاد تعليم و تربيت دانشگاه برونل
انگلستان را در دست ترجمه دارم که مراحل نهايي خود را طي مي کند و ان شاءالله
تا پايان سال توسط انتشارات پرش منتشر خواهد شد.
اين کتاب ماهيت تفکر و مهارت هاي فکري را مورد بحث قرار مي دهد و در اين ارتباط
تحقيقات گسترده اي را در اين رشته صورت گرفته است مورد ارزيابي قرار مي دهد.
يکي از فصول هشتگانه کتاب به برنامه آموزش فلسفه به کودکان و ديدگاه پروفسور
ليپمن اختصاص يافته است.
علاوه بر اين راهنمايي پايان نامه يکي از دانشجويان مقطع دکتري در رشته فلسفه
تعليم و تربيت در دانشگاه شهيد چمران اهواز - که درصدد اجرا و ارزيابي برنامه
آموزش فلسفه به کودکان در سطح مدارس اهواز است - را در دست اقدام دارم.
آينده اين برنامه را چگونه پيش بيني مي کنيد؟
باتوجه به اين که برنامه چهارم توسعه کشور براساس توسعه دانايي محور تنظيم شده
است ، به نظر مي رسد دانش و دانايي ، توليد دانش و مشارکت در افزايش سهم ايران
در بازار جهاني توليد علم و دانايي بناچار مورد توجه بيش از پيش قرار خواهد
گرفت.
موفقيت در اجراي اين برنامه مبتني به شناسايي لوازم اجراي آن است. در کنار
ملزومات مختلفي که مي توان در بخشهاي سياسي ، فرهنگي ، اقتصادي و صنعتي... در
نظر گرفت ، قطعا توجه به تفکر و پرورش اذهان خلاق و منتقد جايگاه ويژه اي دارد.
از آنجا که برنامه آموزش فلسفه به کودکان در تمهيد مقدمات و لوازم مربوط بسيار
موثر است ، پيش بيني مي شود اجراي آن برنامه در اولويت قرار گيرد. |
