|
بررسي
كتاب تفكر در تعليم و تربيت (ويراست دوم )
نوشته متيو ليپمن ، انتشارات دانشگاه كمبريج ،2003، 052181282شابك
اين كتاب به نحو بسيار مناسبي اين موضوع را برجسته مي سازد
كه چرا وضع ((فكر كردن )) را بايد درمدارس بهبود بخشيم .
همچنين به طرق مختلفي شرح مي دهد كه معلمان چگونه مي
توانند شاگردانشان را به فكر و بحث هاي فكرزا ترغيب كنند. اين
كتاب به چهار بخش تقسيم مي شود. بخش اول تصوير تاريخي
مفصلي از بحث هاي فلسفي درباره ((فكر كردن )) فراهم مي آورد
كه قسمت اعظم آن مبتني بر ديدگاه هاي جان ديويي راجع به
تعليم و تربيت است . آراي متفاوت در مقدمه تاريخي
]كتاب[
معرفي و وصف مي شود سپس پيش زمينه مباحث
جاري و مسائل مربوط به آموزش يا تفكر روز را فراهم مي
كند.بيشتر مباحث به مباحث فلاسفه ايالات متحده مربوط مي شود.
اما موضوعات مشابهي به فلاسفه بريتانيا نسبت داده مي شود.
ليپمن ماهيت و ويژگي هاي اشكال مختلف تفكر را
وصف مي كند و نظر خودرا درباره اين كه تعليم و تربيت چگونه
بايد هدفش را تصحيح كرده و ساختار تمرين را براي تقويت الگوي
تاملي و تعليمي تغيير دهد، اظهار مي دارد. اين بخش كه به
بحث درباره موانع و بدفهمي هاي عمومي راجع به تعليم و
تربيت - كه براي رشد و بالا بردن معرفت در شاگردان ضروري
است -مي پردازد، بخشي جذاب و بحث انگيز است
.
بخش دوم كتاب بر اهميت ((مشاركت در تحقيق ))(1) تاكيد دارد.
ليپمن اهميت مكالمه ]يا گفتگو[ و مباني مبادله تجارب به
واسطه گفتگو را جهت بسط و تعميم اين نوع مشاركت فكري برجسته
مي سازد. مذاكره و چانه زني بر سر برداشت ها، تامل درباره
دلايل يا گزينه ها و ارزيابي تفاسير ]يا تعابير[ براي معطوف
ساختن توجه شاگردان به مسائل اجتماعي ، معنوي ، اخلاقي و
فلسفي ، مورد تاكيد قرار مي گيرد. ليپمن به تفصيل و بطور ويژه
اي اين امر را بررسي مي كند كه چگونه اين رهيافت به
احتمال قوي مي تواند مثلا باتقويت استعدادهاي كودكان جهت
انجام قضاوت هاي آگاهانه و توام با نكته سنجي ، شيوه اي براي
تقليل خشونت باشد. توصيف هاي روشني از سازماندهي تاسيس و
تشكيل يك چنين جامعه ]يا مشاركت در[تحقيق اي با معرفي پنج
مرحله گام بگام شيوه
كار (كه وجوه مشتركي با ساير برنامه هاي فكري نهادينه دارد)
دراين بخش وجود دارد. ليپمن رهيافت تعليمي اي را كه براي
ايجاد نتايج مطلوب روانشناختي لازم است بروشني توضيح مي دهد.
بخش سوم كتاب شامل بحثي درباره استلزامات عاطفي و شناخت
است . ليپمن به بررسي نحوه تاثيرعواطف بر تفكر و نيز اين
موضوع كه تفكر چگونه بايد در اطراف حول عواطف بايد بسط يابد،
مي پردازد. اين آرا روشن گر عقيده او درباره تفكر مراقبتي (2)
(يا سقراطي / مامايي (3)) است ، كه او آنرايك محور جانشين
براي تفكر عاطفي مي خواند.اين كتاب شرح مي دهد كه چگونه
فرهنگ واژگان مناسبي بايد براي قادر ساختن كودكان به تفكر،
بحث ويادگيري درباره عواطف نوشته شود تا آنها بتوانند براي
درك و فهم ارزش ها تعليم يابند. ليپمن افعال ذهني (فرايندهاي
فكري كه به نتايجي منجر مي شوند) و حالات ذهني (نحوه فكر -
حالات روحي ) را مشخص مي كند و توضيح مي دهد كه چگونه اين
موارد در رشد ذهن نقش دارند. سپس بحث خود را به شرح چهار نوع
مهارت فكر يعني تحقيق ، استدلال ، سازماندهي اطلاعات و تاويل
و ترجمه ، بسطمي دهد.
بخش آخر كتاب به اصلاح و بهبود تفكر در كلاس هاي درسي مي
پردازد. ليپمن به كرات به چند بعدي بودن شناخت كه مي تواند
و مي بايد مابين تفكر انتقادي ،تفكر خلاق و تفكر مراقبتي ، نضج
يابد، تصريح و تاكيد دارد.
او بحث خود را به توضيح هر يك از اين موارد و توصيف مجدد
ديدگاهش نسبت به فلسفه آموزشي مي كشاند. كندوكاو و تحقيق
انتقادي بر تامل و تعمق استوار است ، به موازيني چون دقت و
سازگاري تاكيد دارد و تفكر تحليلي را (بسان يك متخصص يا خبره )
پرورش مي دهد; اما جنبه خلاق بر توانايي فني و تخيل جسورانه
(بسان يك هنرمند) اهميت مي دهد، و سومين جنبه ، يعني تفكر
مراقبتي ، بالابردن قدرت درك ارزش ها را (بسان پدر يا مادري
دلسوز و مراقب ، يا طراح محيط زيستي با لاحظه وفكر) كانون كار
خود قرار مي دهد. دقت و مراقبت درمورد اين كه چه مسائلي
اهميت دارند در تفكرخلاق يا تفكر انتقادي جايگاه ويژه اي
دارند و بنابراين معلماني كه اين سه شكل تفكر را ترويج مي
دهند مي توانند موجب رشد قوه قضاوت و داوري شاگردان شوند.
ليپمن به اين نتيجه مي رسد كه بايد از رشته مستقلي كه جنبه
هاي عمومي و كلي تفكر انتقادي را تعليم مي دهد، حمايت كرد،
چون در غير اين صورت ، براي معلمان مشكل خواهد بود كه در
رشته هاي خاص علت اهميت تفكر را به دانش آموزان خود منتقل
كنند. او چنين دوره تحصيلي را در فلسفه وصف مي كند، البته نه
در معناي سنتي و آكادمي اش بلكه در نوع مبتني بر داستان و
حكايت كه تمركزش برگفتگو، تعمق و تقويت قوه قضاوت و داوري
است
.
ليپمن استدلال مي كند كه محوريت قوه داوري بايد به روشني
قابل رويت باشد، چرا كه اكثريت قريب به اتفاق معلمان ،
فلسفه را مجموعه اي حاصل از يكسدسته ، پرسشها و پاسخ ها تصور مي
كنند. تلاش براي دگرگون ساختن طرح كتابهاي درسي جهت تشويق
دانش آموزان به تامل و تفكر انتقادي ، همچنين صحه گذاردن به
تنوع آرا، حمايت از بحث آزاد و تبادل نظر جهت تقويت قوه
قضاوت در درون و ميان رشته ها،با ناشيگري (يا كورمال كورمال
گشتن ) و نتايج تصادفي گره خورده است
(Pege290).
ليپمن شرح مي دهد كه چگونه يك زيربناي تربيتي كه تعريف
روشني دارد، براي حمايت از فعاليت هاي فكري خاص و دست آخر
نسبت به پرورش استعداد داوري فرد، بسيار حياتي است .در صورتي
كه ارجاعات بيشتري به آثار معاصر نويسندگان ديگر در همين
حوزه به عمل مي آمد، براي تاييد و بسط پيشنهادات ليپمن مفيد
واقع مي شد. ليپمن اگر چه به جايگاه شوق و علاقه در تفكر
اشاره مي كند اما معلوم نيست اثر پرآوازه گلمن (4) (1996) در
زمينه هوش عاطفي را در نظر دارد يا نه . اين اثربا بحث هاي
مدللي بر آن است كه هوش عاطفي ، بسيار مهمتر از طبقه
اجتماعي يا آي كي يوي خام فرداست . مطالعه مك كينز(5) (1999)
درباره ((مهارت هاي فكري در كلاس هاي مبتني بر تفكر)) استدلال
براي اعمال تغييرات كنيد مورد نياز و بسيار در فلسفه كلاس هاي
درس و نيز در زمينه تمرين هايي كه مشاركت هاي فكري موثر و
بيشتري ايجاد مي كنند، مورد تاييد قرار مي دهد. مك گينز همچنين
نحوه كار سه شكل متفاوت برنامه هاي فكري (و ميزان موفقيت
آنها را) شرح مي دهد. شواهدي كه او ارائه مي دهد، منازعه
برنامه هاي فكري ويژه در درون
رشته
هاي تحصيلي بر عليه تزريق فنون تربيتي مناسب را تشريح مي
كند.ليپمن توانايي هاي فكري را براي انجام قضاوت هاي معقول
و آگاهانه ارزيابي مي كند. در بررسي تاثير اين موضوع به تفكر
شاگردان ، اگر او بحث خود را به كار استرنبرگ (6) (1997) در
زمينه گونه هاي تفكر كه خواستگاه ها، كاربردها و فايده هاي تفكر
بي طرف (7) را تعيين مي كند، تعميم مي دارد، استدلالش براي
افزودن آن به دوره هاي درسي مدارس قوي تر مي شد.
اين كتاب براي افرادي كه درگير تدريس فلسفه ، روابط شهروندي
يا تفكر در رشته هاي درسي خاصي (همچون تفكر در جغرافي يا تفكر
در علم ) هستند، مي تواند منبع مفيدي باشد. اين كتاب مجموعه
مكملي براي كتاب رابرت فيشر(8)(2000)، تعليم تفكر: كندكاو
فلسفي در كلاس درس ، كه ارائه دهنده ابزاري عمل گرايانه
براي معلمان رشته هاي تحصيلي مختلف است ، فراهم مي كند.
نوشته دباي
مك گري گور
دانشكده تعليم و تربيت دانشگاه كيل
ترجمه سعيد ناجي
چاپ: كتاب ماه
ادبيات و فلسفه
#
اين
مقاله در مجله
British
Jounal of Educational Studies/ Vol .51/ Year 2003; Pages303-305
به چاپ رسيده است.
منابع
:
FISHER/ R(
2000 )Teaching Thinhing .Philasophical enquiry in the
chassroom( London/ Continum.)
COLEMAN/ D(
.1996 )Emolional Intelligonce .Why itcan malter mon
han IQ( London Bloomsbury.)
STERNBERG/
R/( 1997 )Thinking Styles (Cambidge/
Cambridge University Press)
MC GUINESS/
C( .1999 )From Thinking Shilles to Thinking
Clasroms;
Raserteh Brief 115( London/ Deparument for Education
and Employmcat)
پي نوشت ها:
-1 Commuljty
of Inquire
2 Caring
3 maieutic
4 Goleman
5 Mc Guiness
6 Stenbery
7 Judicial
8 Robert Fi
|
