مقاله
|
فلسفه براي كودكان و نوجوانان در دانمارك عباس طارمي آقاي پر يسپرسن بمدت 15 سال در موضوع فلسفه براي نوجوانان در دانمارک و کشورهاي ديگرکار کرده و کتب و مقالات زيادي منتشر كرده است. از نظر، او فلسفه پس زمينه تمامي علوم تجربي و تفکر بشري است و جزو مهمي از دوره نوجواني است و بچه ها به يک عبارت، فيلسوفان فطري و طبيعي اند وتنها به شکل دادن مرتب و منظم آنها در قالب درستي نياز است. اين دليل اصلي اهميت فلسفه براي کودکان است به طوري که آنان بتوانند توانايي هاي ذهني و زباني خود را در کارکرد هاي فردي و اجتماعي توسعه دهند. فلسفه و تفکر روشن درباره اصول، محدود به زمان و دوره خاصي نيست، بلکه از وقتي آموزش آغاز مي شود فلسفه نيز با آن آغاز شده و نمي بايستي خط قرمزي براي فلسفه تا دوره دانشگاهي کشيد، بنابراين بهتر است خرد ورزي و فلسفه را زودتر با نوجوانان خود شروع کنيم. روشن است که فلسفه، عميق ترين نوع تفکر است و براي ترکيب آن با تفکر بچه ها به يک مربي نياز است تا به سخنان آنان گوش فرا دهد و روي نظراتشان تامل كند وبازخور بهتري را با پرسشهاي مناسب و هدايت بحث به آنان برگرداند وبه آنها کمک کند تا بتوانند تفکرات عميق ترشان را به زبان و در قالب کلمات درآورند. 150 سال پيش، فردي بنام کريستين کلد( Christen Kold) به مدت 3 سال در روستايي دور افتاده به 10 نفراز بچه هاي روستا آموزش مي داد و در اين مدت او کشف کرد که کودکان مي توانند درباره خودشان فکر کنند. بهترين راه آموزش به بچه ها، گوش فرادادن به آنها و ورود به دنياي تفکر آنان با گفتن داستان هاي جالب و سپس بحث با بچه ها درباره مفاهيمي از آن داستان هاست.والدين نيز از اين موضوع کاملا خوشحال بودند که بچه هايشان رشد کرده و دارندبالغ و کامل مي شوند، اما تعارض نظام آموزشي و اداري مدارس آن روزگار با روشهاي کلد و مخالفت آنان با تفکر مستقل ، منجربه اخراج وي از روستا شد. بظاهر اين عاقبت همه کساني است که در اعتلاي تفکر فطري بشر مي کوشند مانند سقراط که جام شوکران را به دليل آموزش ها و تعاليمش به جوانان آتن نوشيد. کلد به ترکيه رفت و در آنجا پيشه صحافي کتاب را در پيش گرفت .سالها بعد او به دانمارک بازگشت و آغاز به بناي مدارس خصوصي جديد کرد.آن گاه بچه ها و نوجوانان بسياري براي آمو ختن آموزه هاي موثر اين مرد متفکر به مدرسه او آمدند.آرام آرام مدارس عمومي دانمارک هم بر اساس روشهاي او تغيير کردند. در طي دهه هاي بعد، روش يادگيري دانمارکي تغييرات زيادي کرد چنان که بسيار متفاوت از مدارس انگليسي ، استراليايي و امريکايي است.کريستين کلد به احتمال زياد از يک کتاب کوچک آگاه مي بوده ، کتابي که سال 1790 چاپ شده بود، کتاب کوچکي که مي گويد چگونه به کودکان تفکر يا خودشان و روحشان را و نه با مغز شان را بياموزايند.نويسنده کتاب آي.اچ.کمپ (I.H.Campe ) - در 1790 سالها پيش از آن که سورن کي ير کگارد به منصه ظهور برسد - خواهان آن بود که بچه ها درباره آگاهي ،نفس و بدن ، ادراک، عليت، تصور، شهود و روان شناسي بينديشند. 200 سال بعد سال 1990 باز همين مساله را نشان مي دهد ، اما اکنون ما فلسفه ، روش آزاد يادگيري براي معلمان دانمارکي ونيز ليپمن را داريم. به نظر مي رسد که همه چيز روبه راه است ، اما چنين نيست. يسپرين مي گويد : من به مدت 15 سال به گسترش کار فلسفه با نوجوانان اهتمام ورزيده ام، اما سرانجام 4 سال قبل اتفاقي روي داد.آزمايشها و ارزيابي هايي در باب يادگيري در سراسر کشور انجام شد و معلمان و سرپرست ها به ادارات مدارس خود رفتند که بابت فلسفه براي نوجوانان پول بگيرند و گرفتند ، در حالي که وزير آموزش هم کاملا به ارزش اين برنامه واقف بود. اين آزمايشها و ارزيابي ها تا 4 سال ادامه يافت و بسياري از آنها در کتابي ارزيابي شدند كه سال 1993منتشر شد.يکي از نتايج اين پژوهش آن بود که داستان هاي متيو ليپمن، موسس اين برنامه، كارايي مورد نظر را در دانمارك ندارند. آنها براي کاري که مي خواهيم در اين کشور انجام دهيم به چند دليل نامناسبند. يکي آن که اين داستان ها و راهنما ها بسيار با تاکيد و بر اساس منطق بيان شده است، در حالي که دانمارکي ها با منطقي اينچنين تربيت نشده اند. يکي از معلمان مي گويد:ما به ميزان لازم منطق گذرانده ايم و بيش از اين به اين همه راهنما نياز نداريم که بيان مي کنند چکاري براي تقويت خود انجام دهيم . برخي ديگر مي گويند ما از خواندن راهنما هاي ليپمن لذت مي بريم، اما نمي توانيم آنها را در کلاس به کار بگيريم و نمي توانيم با داستان هايش کار کنيم.برخي ديگر آنها را به دور از ادبيات دانمارکي مي دانند و بعضي اشکالات نحوي در آن مي بينند و آنها را براي بچه ها غير جذاب را خيلي طولاني و امريکايي مي دانند.برخي از معلمان از داستان هايي کوتاه و جذابي كه نويسندگان دانمارکي نوشته اند، استفاده مي کنند، برخي ديگر از نقاشي ها و نتيجه گيري هاي بچه ها و برخي ديگر از فيلم در کلاس بهره برده اند . هدف در همه اينها يکي است و در همه آنها فلسفه به دست خواهد آمد. مربي همواره نگران به دست آوردن چيزي است که ممکن است در ميانه گفتگو پنهان شود.بسياري از مربيان مشکل خود را در اين مساله مي دانند و نظرشان اين است که وقتي با بچه ها کار مي کنيم وقت کمي داريم که راه درست را انتخاب کنيم و به همين دليل کار با بچه ها ببيشتر يک فن است تا اين که يک روش يادگيري باشد اين مشکل ساز است. توسعه جهان فکري بچه ها مهيج و جذاب، اما تشخيص محتواي فلسفي در حين کار با بچه ها مشکل است. در دانمارک داستان هاي تخيلي ، اسطوره و افسانه بسيار داريم که معلمان از آنها به عنوان زمينه کار فلسفي شان استفاده مي کنند و اين درست همان چيزي است که کلد، 150 سال قبل انجام مي داد . اين داستان ها راه تفکر دانمار کي- راهي از دل فرهنگمان که جهان و خودمان را بيان مي کند- و راه تفکر اصيل است . متون براي کار فلسفي با بچه ها و نوجوانان بايستي به شکل حکايت باشد و شما با دانش آموزانتان از آن لذت ببريدو بگوييد اين واقعا داستان خوبي است. بگذاريد دوباره آن را بشنويم بيشتر معلمان از محصولات دانمارکي استفاده مي کنند و آنچه ما نياز داريم در واقع راهنما هاي فلسفي براي اين داستان هاست.بسياري از معلمان کمي محتاط برخورد مي کنند و در خصوص رفتن به لايه هاي عميق تر بحثها با دانش آموزان شان بدون داشتن يک راهنما به عنوان يک پشتيبان کاري ، مردد و نامصممند. متن هاي ويژه اي در اينجا وجود دارد که براي کار فلسفي با نوجوانان در نظر گرفته شده است و بسياري از معلمان از آنها استفاده مي کنند، ولي همه آنها اذعان دارند که به راهنما هايي براي به کارگيري داستان هاي اسطوره اي ، تخيلي و افسانه ها نياز دارند. اين آن چيزي است که هر فرهنگ و تمدني به آن نياز دارد. پس از انتخاب داستان هاي مناسب و راهنما هاي آنها، در مرحله بعدي مي توان از راهنما هاي ليپمن استفاده کرد. کليد هر روش انتخابي آن است که شما فرهنگ، راه تفکر و روش زندگي خودتان را بشناسيد.هيچ راه ديگري وجود ندارد اگر نمي توانيد چنين کنيد، پس وقت دانش آموزان را هدر داده ايد.فلسفه را به عنوان موضوعي مهم و ابزاري مهيج براي فهم خوتان وديگران تجربه کنيد. اقتباس و تلخيص از منبع http://home12.inet.tele.dk/fil
|